Mynediad i gyfiawnder, yn cynnwys prawf teg – Asesiad Llywodraeth y Deyrnas Unedig

Asesiad cynnydd

Cynnydd cyfyngedig

Cafwyd newidiadau cyfreithiol neu bolisi i wella amddiffyniadau hawliau dynol, ond mae tystiolaeth gyfyngedig iawn o welliannau parhaus o ran mwynhad hawliau dynol ar y mater hwn.

Cafwyd newidiadau’n ddiweddar i wella mynediad at gymorth cyfreithiol, yn cynnwys diddymu’r porth ffôn gofynnol i gael mynediad at gyngor cyfreithiol sifil. Ond mae pryderon arwyddocaol o hyd ynghylch effaith y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr (LASPO) 2012 ar fynediad at gyfiawnder yng Nghymru a Lloegr. Gallai moderneiddio sy’n digwydd yn y llysoedd effeithio’n negyddol ar gyfranogiad ar gyfer grwpiau penodol gyda nodweddion gwarchodedig. Mae pandemig y coronafeirws wedi gosod cryn straen ar system y llysoedd a’r sector cyngor cyfreithiol. Mae cau’r llysoedd a thwf cyflym gwrandawiadau ar-lein wedi ychwanegu at yr heriau o ran ôl-groniadau achosion, cyfiawnder hygyrch ac argaeledd cyngor cyfreithiol.

  • Er gwaethaf newidiadau diweddar i wella mynediad at gymorth cyfreithiol, mae pryderon o hyd ynghylch effaith LASPO, yn arbennig ar gyfer rhai gyda nodweddion gwarchodedig Mae’r pryderon hyn yn cynnwys diffyg hygyrchedd y cynllun Cyllid Achosion Eithriadol, y trothwyon cymhwyster ariannol ar gyfer cymorth cyfreithiol, a rhwystrau diangen i gyfiawnder mewn hawliadau gwahaniaethu.
  • Mae ceisiadau ar gyfer cymorth cyfreithiol a gwariant ar gymorth cyfreithiol yng Nghymru a Lloegr wedi cynyddu ychydig ers 2016, ond maent yn dal yn is na chyn i LASPO ddod i rym yn 2013.
  • Casglodd adroddiad yn 2019 o’r Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru nad yw mynediad priodol at gyfiawnder ar gael yng Nghymru oherwydd toriadau cymorth cyfreithiol dan LASPO, gydag angen am ddiwygio sylweddol i’r system cyfiawnder.
  • Mae’r pandemig wedi effeithio ar fynediad at wasanaethau cyngor ac mae anfanteision posibl o’r symud tuag at wasanaethau ar-lein ar gyfer grwpiau sydd wedi eu heithrio’n ddigidol, yn cynnwys pobl anabl a hŷn. Mae sefydliadau cynghori a’r sector cymorth cyfreithiol yng Nghymru a Lloegr yn wynebu heriau ariannol, tra bod galw am gyngor am ddim yn cynyddu.
  • Mae tystiolaeth nad yw anghenion diffynyddion anabl gyda namau penodol yn cael eu bodloni yn y system cyfiawnder troseddol, gyda phryderon yng Nghymru a Lloegr y gallai’r Rhaglen Diwygio’r Llysoedd ei gwneud yn anodd i ddiffynyddion anabl yn benodol gymryd rhan yn y prosesau cyfiawnder troseddol, yn ogystal â bod o anfantais i bobl hŷn. Mae pryderon bod cau llysoedd dan y rhaglen ddiwygio o anfantais benodol i bobl anabl, menywod gyda’r nodwedd warchodedig o feichiogrwydd a mamolaeth, a gofalwyr.
  • Mae’r pandemig wedi rhoi system lysoedd Cymru a Lloegr dan straen digyffelyb, gan gynyddu ôl-groniad oedd eisoes yn sylweddol o achosion. Mae cynllun adfer Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn cynnwys camau i gynnal gweithrediad y system, ond mae ehangiad cyflym gwrandawiadau ar-lein yn codi pryderon ynghylch cyfranogiad effeithiol, yn arbennig ar gyfer pobl anabl benodol.
  • Mae cau llysoedd yn ystod blynyddoedd diweddar, yn arbennig mewn ardaloedd gwledig, wedi creu heriau hygyrchedd sydd wedi eu gwaethygu gan leihad yng ngweithrediad y llysoedd yn ystod y pandemig.
  • Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn dal heb weithredu’n llawn y mwyafrif o argymhellion Adolygiad Lammy parthed rhagfarn hiliol ac anghydraddoldeb yn y system cyfiawnder troseddol.

Darllenwch fwy am weithredoedd Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar fynediad at gyfiawnder, yn cynnwys prawf teg.

Gwnaed yr asesiad ar sail y dystiolaeth a oedd ar gael i fyny hyd at 15/09/2020