Confensiwn ar Hawliau Pobl ag Anableddau (CRPD)

Cytuniad y CU

Mae CRPD yn gyfamod hawliau dynol rhyngwladol a fabwysiadwyd yn 2006. Fe gadarnhaodd (cytuno i ddilyn) y Deyrnas Unedig CRPD yn 2009.

Trwy gadarnhau CRPD, mae’r Deyrnas Unedig yn cytuno i ddiogelu a hyrwyddo hawliau dynol pobl anabl, yn cynnwys:

  • dileu gwahaniaethu ar sail anabledd
  • galluogi pobl anabl i fyw’n annibynnol yn y gymuned
  • sicrhau system addysg gynhwysol
  • sicrhau bod pobl anabl wedi eu diogelu rhag pob math o gamfanteisio, trais a cham-drin

How the treaty is monitored

Mae gweithrediad y CRPD yn cael ei fonitro gan Pwyllgor ar Hawliau Pobl ag Anableddau. Oddeutu pob pum mlynedd mae’r Pwyllgor yn adolygu pa mor dda mae pob gwladwriaeth yn rhoi hawliau’r yn y CRPD ar waith. Dysgwch fwy am y cylchoedd adolygu blaenorol.

Mae chwe cham i gylch y cyfamod. Gall sefydliadau cymdeithas sifil ymgysylltu trwy gydol y broses hon. Rydym wedi cynhyrchu canllaw i gymdeithas sifil wgyda gwybodaeth ar sut i gymryd rhan Mae gan wefan y Cenhedloedd Unedig hefyd wybodaeth ar sut i gymryd rhan.

Confensiwn ar Hawliau Pobl ag Anableddau (CRPD) treaty cycle

Mae cylch adolygu Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau (CRPD) ar gam 1 ar hyn o bryd: Adroddiad rhanddeiliaid ar gynnydd.

Sylwch mai amcangyfrifon yw rhai o’r amseroedd a roddir isod, yn enwedig o ganlyniad i’r pandemig Covid-19, ysgogodd y Cenhedloedd Unedig i ganslo nifer o sesiynau Genefa. Caiff yr isod ei ddiweddaru pan fydd y Cenhedloedd Unedig yn cyhoeddi rhagor o wybodaeth am yr amserlen ar gyfer adolygiad y DU.

1. Adroddiad rhanddeiliaid ar gynnydd

  • mae’r DU wedi derbyn y weithdrefn adrodd symlach ar gyfer yr adolygiad CRPD nesaf
  • dylai rhanddeiliaid gynllunio i gyflwyno eu hadroddiadau 4 mis cyn i’r Cenhedloedd Unedig lunio ei Restr o Faterion (gweler cam 2 isod).  Yn seiliedig ar amcangyfrifon presennol, disgwylir adroddiadau rhanddeiliaid ym mis Rhagfyr 2022

 

  • disgwylir i’r Cenhedloedd Unedig fabwysiadu ei Restr o Faterion mewn Gweithgor Cyn-sesiynol yng ngwanwyn 2023
  • disgwylir i’r DU gyflwyno ei hadroddiad y wladwriaeth o fewn blwyddyn i gyhoeddi’r Rhestr o Faterion, yr amcangyfrifwn y bydd yn ystod gwanwyn 2024
  • dylai rhanddeiliaid eraill sydd am ymateb i’r Rhestr o Faterion gynllunio i gyflwyno eu hadroddiadau erbyn gwanwyn 2024
  • yn seiliedig ar yr amserlen bresennol, rydym yn amcangyfrif y bydd adolygiad y Cenhedloedd Unedig yn cael ei gynnal yn ystod haf 2024 ar y cynharaf
  • yn seiliedig ar yr amserlen bresennol, rydym yn amcangyfrif y bydd y Cenhedloedd Unedig yn cyhoeddi ei argymhellion i’r DU yn ystod haf 2024 ar y cynharaf.
  • cyhoeddodd y Cenhedloedd Unedig yr argymhellion diweddaraf i’r DU (Awst 2017)
  • roedd argymhellion diwethaf y Cenhedloedd Unedig i’r DU yn cynnwys cais am adroddiad dilynol bob mis Medi, hyd at 2023, yn canolbwyntio ar y cynnydd a wnaed ar fyw’n annibynnol, gwaith a chyflogaeth, safonau byw ac amddiffyn cymdeithasol

Protocolau dewisol

Mae gan CRPD un Protocol Opsiynol. Mae hwn yn gytuniad ychwanegol sy’n caniatáu i bobl gwyno’n uniongyrchol i’r Pwyllgor ar Hawliau Pobl ag Anableddau os ydynt yn credu bod eu hawliau wedi’u torri. Dim ond pan fydd yr holl sianeli domestig wedi dod i ben y gellir ei ddefnyddio.  Mae wedi cael ei gadarnhau gan y DU.

Mae’r Protocol Opsiynol hefyd yn caniatáu i’r Pwyllgor gynnal ei ymchwiliadau ei hun, lle ceir gwybodaeth ddibynadwy am honiadau o dorri hawliau cytuniad yn ddifrifol neu’n systematig.   Darllenwch am yr ymchwiliad ar fyw’n annibynnol, safonau byw a chyflogaeth i bobl anabl yn y DU, a gyhoeddwyd yn 2016.Darllenwch am yr ymchwiliad ar fyw’n annibynnol, safonau byw a chyflogaeth i bobl anabl yn y DU, a gyhoeddwyd yn 2016.

 

 

Sylwadau cyffredinol

Mae’r Pwyllgor ar Hawliau Pobl ag Anableddau wedi cyhoeddi nifer o Sylwadau Cyffredinol ar CRPD. Mae’r rhain yn darparu manylion pellach ar sut ddylid dehongli hyn, gan drafod materion fel hygyrchedd, yr hawl i fyw’n annibynnol a chydraddoldeb a pheidio â gwahaniaethu.

Diweddarwyd ddiwethaf ar 28/04/2022