Mynediad at gyflogaeth – asesiad Llywodraeth Cymru

Asesiad cynnydd

Elfen o gynnydd

Cafwyd newidiadau cyfreithiol neu bolisi i wella amddiffyniadau hawliau dynol ac mae tystiolaeth o gynnydd cynaliadwy cymedrol o ran mwynhau hawliau dynol yn gysylltiedig i'r mater hwn. Fodd bynnag, ar rai o’r hawliau hyn, neu i rai grwpiau, ni chafwyd cynnydd cymharol.

Mae cyflogaeth yn bennaf yn fater nad yw wedi ei ddatganoli, sy’n cyfyngu ar y camau y gall Llywodraeth Cymru gymryd. Mae’r gyfradd cyflogaeth wedi cynyddu yn y blynyddoedd diweddar, er iddo ostwng yn 2020 oherwydd pandemig y coronafeirws. Cafwyd cynnydd ar gyflawni prentisiaethau ac ymroddiadau penodol dan y strategaeth Ffyniant i Bawb. Fodd bynnag, mae mynediad anghyfartal i gyflogaeth a phrentisiaethau yn parhau ar draws grwpiau gyda nodweddion gwarchodedig, ac nid yw polisïau Llywodraeth Cymru yn dynodi faint fydd yn delio ag anghydraddoldeb o’r fath. Mae yna bryderon y bydd y pandemig yn arwain at gynnydd mewn diweithdra, ac y bydd colli cyllid yr UE yn arwain at lai o raglenni targedig i gynyddu mynediad ar gyflogaeth.

  • Y gyfradd cyflogaeth ar gyfer pobl 16 i 64 oed yng Nghymru yn y flwyddyn a ddaeth i ben Mehefin 2020 oedd 74.1% – cynnydd o 2.8 pwynt canran ers 2016 – ond mae’r gyfradd cyflogaeth cyffredinol yn dal yn is yng Nghymru nag yn y Deyrnas Unedig yn gyffredinol.
  • Dengys tystiolaeth gwymp o 1.3 pwynt canrannol mewn cyfraddau cyflogaeth yng Nghymru rhwng Ionawr-Mawrth a Mehefin-Awst 2020, gan atal cynnydd diweddar, ond dengys awgrymiadau bod Cronfa Gwytnwch Economaidd Llywodraeth Cymru wedi helpu diogelu oddeutu 75,000 o swyddi.
  • Mae mynediad anghyfartal i gyflogaeth yng Nghymru yn parhau ar draws grwpiau nodweddion gwarchodedig. Roedd y blwch rhwng cyfraddau cyflogaeth gwrywaidd a benywaidd heb leihau’n gyffredinol rhwng 2016 a 2020, ond mae tystiolaeth o gwymp mwy mewn cyfraddau cyflogaeth dynion na menywod rhwng Ionawr-Mawrth a Mehefin-Awst 2020. Roedd y gyfradd cyflogaeth ar gyfer pobl anabl yn 49.9% yn y flwyddyn a ddaeth i ben Mehefin 2020, o gymharu ag 81.2% ar gyfer pobl nad ydynt yn anabl.
  • Mae mynediad at gyflogaeth ar gyfer pobl ifanc yng Nghymru wedi cynyddu yn y blynyddoedd diweddar – gostyngodd y gyfradd diweithdra ymysg rhai 16–24 oed o 13.7% yn y flwyddyn a ddaeth i ben Mehefin 2016 i 11.2% yn y flwyddyn a ddaeth i ben Mehefin 2020. Ond mae’r gyfradd diweithdra ar gyfer rhai 16–24 oed yn parhau i fod yn sylweddol uwch na’r gyfradd cyflogaeth ar gyfer y boblogaeth sy’n 16 oed a hŷn (3.6%), ac mae pryderon y gallai’r pandemig achosi i ddiweithdra ymysg yr ifanc codi’n llym.
  • Ariannodd Llywodraeth Cymru ofal plant ar gyfer cyfartaledd o dros 13,500 o blant y mis cyn y pandemig.
  • Mae mynediad at ofal plant yn dal i fod yn rhwystr i gyflogaeth yng Nghymru – dylid teilwra cefnogaeth i anghenion rhieni, yn cynnwys trwy ehangu’r cynnig i gynnwys plant dan dair oed.
  • Yn Ionawr 2020, adroddodd Llywodraeth Cymru ei bod wedi darparu dros 74,000 o brentisiaethau a’i bod ar y trywydd tuag at fodloni’r targed o 100,000 prentisiaeth erbyn 2022. Ond mae diffyg targedau i wella amrywiaeth prentisiaethau yn ei gynllun gweithredu – mae gwahanu ar sail rhyw yn parhau, ac mae pobl o leiafrifoedd ethnig ac anabl yn dal i fod heb gynrychiolaeth ddigonol.
  • Mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau cynnydd ar nifer o ymrwymiadau i wella cyflogadwyedd dan ei strategaeth Ffyniant i Bawb, yn cynnwys lansio gwasanaeth cynghori cyflogadwyedd newydd i Gymru, er nad oedd ei gynllun cyflogadwyedd a chynllun gweithredu economaidd yn dweud sut fydd yn delio gydag anghydraddoldeb.
  • Bydd ymadawiad y Deyrnas Unedig o’r UE yn effeithio ar argaeledd cyllid ar gyfer rhaglenni i gynyddu mynediad at gyflogaeth yng Nghymru (rhwng 2014 a 2020, derbyniodd Cymru€1,008m o’r Gronfa Gymdeithasol Ewropeaidd).

Darllenwch fwy am weithredoedd Llywodraethau’r Deyrnas Unedig a Chymru ar fynediad ar gyflogaeth.

Gwnaed yr asesiad ar sail y dystiolaeth a oedd ar gael i fyny hyd at 13/10/2020